O doświadczeniu, dzieciństwie i sprawczości dziecka – II Konferencja Naukowo-Metodyczna na UJD

28 maja 2026 roku odbyła się II Konferencja Naukowo-Metodyczna pt. „Współczesne wyzwania edukacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej – znaczenie uczenia się przez doświadczanie w budowaniu kompetencji przyszłości”, zorganizowana przez Wydział Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie we współpracy z Regionalnym Ośrodkiem Doskonalenia Nauczycieli „WOM” w Częstochowie.

Konferencję otworzyła Wicedyrektor Regionalnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli „WOM” w Częstochowie, Pani Jadwiga Mielczarek, podkreślając znaczenie współpracy środowisk akademickich i nauczycielskich w poszukiwaniu skutecznych rozwiązań dla współczesnej edukacji.

Następnie uczestników powitał Dziekan Wydziału Nauk Społecznych UJD, dr hab. Daniel Kukla, prof. UJD, który w swoim inspirującym wystąpieniu zwrócił uwagę na wyzwania do których musi się przygotować współczesna edukacja. To w szczególności zmienność, złożoność, niejednoznaczność i niepewność. Owe wyzwania powodują również zmiany w obszarze kompetencyjnym kadry nauczającej ale i przygotowującej młodego człowieka do funkcjonowania w permanentnie dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości. Kluczowe kompetencje przyszłości to umiejętności, które pozwalają skutecznie odnaleźć się w dynamicznie zmieniającym się świecie. Stanowią fundament sukcesu. To kreatywność, krytyczne myślenie, kooperacja i komunikacja.

Szczególnie poruszający charakter miał wykład dr hab. Małgorzaty Piaseckiej, prof. UJD pt. „Dojrzewanie do dzieciństwa. Możliwa wizja pedagogicznego prowadzenia?”. Prelegentka mówiła o dzieciństwie jako symbolicznym domu marzeń, do którego człowiek wraca przez całe życie. Podkreślała, że dziecko jest „geniuszem zachwytu” – potrafi dostrzegać piękno tam, gdzie dorośli często przestają je zauważać, zadawać fundamentalne pytania i z autentyczną ciekawością odkrywać świat. W refleksji nad sensem dzieciństwa wybrzmiała również myśl, że dziecięce marzenia zasługują na spełnienie niezależnie od wieku i etapu życia człowieka. Wystąpienie skłaniało do namysłu nad tym, jak chronić dziecięcą wrażliwość, wyobraźnię i naturalną potrzebę poznawania świata, nie odbierając dziecku prawa do bycia dzieckiem.

Wystąpienie konferencji, wygłoszone przez dr hab. Jolantę Karbowniczek, prof. Lubelskiej Akademii WSEI, pokazało, jak ważne jest dostrzeganie perspektywy dziecka. W referacie pt. „Badania mozaikowe jako innowacyjna strategia badawcza w pedagogice przedszkolnej” prelegentka podkreślała znaczenie badań partycypacyjnych, w których dzieci nie są jedynie przedmiotem obserwacji, lecz aktywnymi współtwórcami procesu badawczego. Zwróciła uwagę na konieczność wsłuchiwania się w głos najmłodszych, traktowania ich pytań jako ważnego źródła wiedzy oraz tworzenia przestrzeni, w której dziecko może wyrażać własne opinie i doświadczenia. Było to ważne przypomnienie, że współczesna pedagogika coraz częściej oddaje dzieciom głos i uznaje ich perspektywę za istotny element poznawania rzeczywistości edukacyjnej.

Do problematyki rozumienia świata przez dziecko jako ważnej kategorii w edukacji nawiązywał wykład dr hab. Moniki Adamskiej-Staroń, prof. UJD pt. „Bajka filozoficzna jako narracja rozumienia świata – hermeneutyczne doświadczenie dziecka w procesie edukacji”, ukazujący bajkę filozoficzną
jako przestrzeń dialogu, refleksji i egzystencjalnego doświadczenia dziecka. Wystąpienie koncentrowało się na znaczeniu narracji w procesie interpretowania świata, budowania podmiotowości oraz rozwijania wrażliwości aksjologicznej i etycznej. Wykład osadzono w perspektywie hermeneutycznej, odwołując się do myśli Martina Heideggera, Hansa-Georga Gadamera oraz Józefa Tischnera. 

Ważnym głosem w dyskusji o współczesnych wyzwaniach edukacyjnych było wystąpienie dr Darii Modrzejewskiej pt. „Profilaktyka szkolna: szanse i wyzwania”. Prelegentka zwróciła uwagę na znaczenie działań profilaktycznych wspierających dobrostan psychiczny dzieci oraz budowanie bezpiecznego środowiska edukacyjnego. Szczególne zainteresowanie uczestników wzbudziła prezentowana przez nią koncepcja „gorącej profilaktyki”, której jest twórczynią. Podkreślała, że skuteczna profilaktyka nie może ograniczać się do reagowania na pojawiające się problemy, lecz powinna być obecna w codziennych relacjach, rozmowach i doświadczeniach dziecka. W tym ujęciu nauczyciel staje się osobą uważnie towarzyszącą dziecku, wzmacniającą jego zasoby oraz wspierającą rozwój jeszcze zanim pojawią się trudności.

Duże zainteresowanie uczestników wzbudził również wykład dr Kamili Witerskiej pt. „Metoda dramy procesualnej w budowaniu doświadczeń i rozwijaniu sprawczości dziecka”. Prelegentka w inspirujący sposób ukazała potencjał dramy jako metody angażującej dzieci w aktywne przeżywanie, współtworzenie sytuacji edukacyjnych i poszukiwanie własnych rozwiązań. Drama została przedstawiona jako przestrzeń, w której dziecko może doświadczać, podejmować decyzje, wyrażać emocje i dostrzegać wpływ własnych działań na otaczającą rzeczywistość.

Motywem przewodnim wielu wystąpień była sprawczość i sprawstwo dziecka. Podkreślano, że współczesna edukacja powinna stwarzać warunki do samodzielnego działania, podejmowania decyzji, współtworzenia procesu uczenia się oraz odczuwania realnego wpływu na własny rozwój. Referaty poświęcone nauczycielowi jako projektantowi doświadczeń edukacyjnych, uczeniu się przez doświadczenie oraz środowiskowym uwarunkowaniom rozwoju dziecka ukazywały, że właśnie we wczesnym dzieciństwie kształtują się fundamenty autonomii, odpowiedzialności, kreatywności i gotowości do podejmowania wyzwań.

Uzupełnieniem części wykładowej były warsztaty poświęcone budowaniu samooceny i sprawczości dziecka. Uczestnicy mieli okazję poznać praktyczne strategie wspierania rozwoju dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym oraz doświadczyć metod pracy opartych na aktywności, ruchu i zaangażowaniu emocjonalnym. Warsztaty pokazały, że poczucie własnej wartości, sprawczość i wiara we własne możliwości rozwijają się przede wszystkim poprzez działanie i pozytywne doświadczenia edukacyjne.

Konferencja stała się ważną przestrzenią wymiany doświadczeń pomiędzy naukowcami i praktykami edukacji. Wszystkie wystąpienia, choć podejmowały różnorodne zagadnienia, łączyło przekonanie, że wczesne dzieciństwo jest czasem szczególnie ważnym dla budowania fundamentów przyszłego życia człowieka, a edukacja oparta na doświadczeniu, dialogu i podmiotowym traktowaniu dziecka stanowi jeden z najważniejszych kierunków rozwoju współczesnej pedagogiki.